Tóm lược tình hình kinh tế Việt Nam và thế giới qua hai “top 10” đáng chú ý.
10 sự kiện kinh tế thế giới năm 2008 – Theo Vân Anh / Lao động / AP
Năm 2008 là một năm đầy biến động của kinh tế thế giới. Dưới đây là 10 sự kiện nổi bật theo bình chọn của hãng tin AP.
1. Phố Wall rối loạn: Sự sụt giảm của giá bất động sản và sự tăng lên của số vụ tịch biên tài sản thế chấp đã tác động mạnh mẽ đến Phố Wall. Washington Mutual Inc, trị giá tài sản 307 tỉ USD sụp đổ trong tháng 9 đánh dấu sự thất bại lớn nhất trong lịch sử ngành ngân hàng Mỹ. Merrill Lynch đã đồng ý bị bán cho Bank of America. Wachovia bị Wells Fargo mua lại. Các ngân hàng đầu tư Goldman Sachs Group và Morgan Stanley chỉ sau một đêm đã trở thành các ngân hàng thương mại. Chính phủ Mỹ đã phải thông qua khoản vay 150 tỉ USD cho tập đoàn American International Group. Cuối tháng 11, Chính phủ Mỹ cũng phải chấp thuận bơm 20 tỷ USD để cứu tập đoàn Citigroup.
2. Căng thẳng thị trường bất động sản: Bất chấp hàng loạt giải pháp, thị trường bất động sản Mỹ càng trở nên tồi tệ hơn trong năm 2008. Đây là năm thứ 3 bất động sản Mỹ liên tiếp sụt giảm, với mức thấp kỷ lục vào tháng 11. Tài sản bị tịch thu để thế nợ cũng tăng cao kỷ lục.
3. Quốc hội Mỹ thông qua gói cứu trợ 700 tỷ USD: Đề xuất dài 2 trang của Bộ trưởng Tài chính Mỹ Henry Paulson trình lên Quốc hội để cứu ngành tài chính của nước này lúc đầu đã bị thất bại. Tuy nhiên, sau nỗ lực lần thứ hai, gói cứu trợ tài chính trị giá 700 tỷ USD đã được Quốc hội thông qua trong tháng 10.2008. Theo đó, Bộ Tài chính sử dụng phần lớn khoản tiền đầu tiên từ gói cứu trợ để đầu tư trực tiếp cho các ngân hàng và người vay. Trong vòng hai tháng, 350 tỷ USD đầu tiên đã được dành cho các ngân hàng, hãng bảo hiểm và nhà sản xuất ô tô.
4. Các nền kinh tế thế giới chao đảo: Dường như không có quốc gia nào miễn dịch trước cuộc khủng hoảng kinh tế hiện nay, ngay thậm chí như Mông Cổ cũng phải bơm tiền vào các ngân hàng. Argentina quốc hữu hoá các quỹ hưu trí. Ba ngân hàng lớn và đồng nội tệ của Iceland cũng sụp đổ. Nhật Bản và nhiều quốc gia châu Âu rơi vào suy thoái. Kim ngạch xuất khẩu của Trung Quốc sụt giảm trong tháng 11, mức giảm lớn nhất trong 7 năm qua. Giá dầu mỏ giao dịch ở mức dưới 40 USD/thùng, khiến các nhà xuất khẩu dầu lớn như Nga, Venezuela và Iran chao đảo.
5. Giá dầu tăng kỷ lục rồi lại tụt dốc thảm hại: Sự kiện giá dầu đạt mức kỷ lục trên 147 USD/thùng vào tháng 7 năm 2008 đã thay đổi thói quen của người Mỹ, làm tăng đột biến số người sử dụng giao thông công cộng. Các nhà sản xuất xe tải phá sản. Sau đó, cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu đã khiến giá dầu tụt dốc không phanh từ đầu tháng 10 đến cuối tháng 11, hiện tại dao động xung quanh mức 40 USD/thùng.
6. Chứng khoán toàn cầu mất giá: Khi tâm lý hoảng loạn tràn ngập trong tháng 9.2008 và thị trường tín dụng đóng băng, chứng khoán toàn cầu ngập sắc đỏ, từ Hongkong đến Mexico. Nga đã đóng cửa thị trường chứng khoán Mátxcơva trong vài ngày để kiềm chế sự hỗn loạn. Chỉ số chính của thị trường chứng khoán Mỹ Wilshire 5000 đã mất hơn 7.000 tỷ USD trong năm nay.
7. Giải cứu ba "đại gia" ngành công nghiệp ô tô: Đến tháng 11 năm nay, doanh số của ngành công nghiệp ô tô Mỹ đã giảm 16%. General Motors, và Chrysler đã phải cầu cứu sự trợ giúp cho vay của Chính phủ Mỹ. Mặc dù Thượng viện đã bác bỏ gói cứu trợ được Hạ viện thông qua trước đó, nhưng chính quyền của Tổng thống Bush đã đưa ra các khoản vay trị giá 17,4 tỉ USD cho ngành ô tô trong nước.
8. Giá thực phẩm và hàng hoá leo thang: Bộ Nông nghiệp Mỹ dự báo giá lương thực tăng 5 đến 6% trong năm nay, cao hơn nhiều so với mức tăng trung bình hàng năm 2,5% trong 15 năm qua. Giá ngô, nhiên liệu và ngũ cốc tăng vọt, người Mỹ đã phải đối mặt với tình trạng giá thực phẩm leo thang lần đầu tiên trong 17 năm qua.
9. Vụ lừa đảo Madoff: Bằng cách nào mà Bernard Madoff kiếm đủ tiền để trả mức lãi 7 đến 9% một năm là một bí ẩn tại Phố Wall trong gần 20 năm. Tháng 12 vừa qua, Madoff đã thú nhận các khoản tiền lãi là "bịa đặt" và công ty đầu tư của ông ta thực chất là lừa đảo, với khoản tiền 50 tỷ USD đã bị "bốc hơi".
10. Quỹ Reserve Primary Fund thua lỗ: Sau khi Lehman Brothers xin bảo hộ phá sản, quỹ đầu tư tiền tệ Reserve Primary Fund, từng đầu tư lớn vào các khoản nợ của Lehman, đã gần như lâm vào tình trạng phá sản với giá trị tài sản chỉ còn 97 cent đối với mỗi đồng USD đầu tư. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử 14 năm qua của ngành công nghiệp đầu tư tiền tệ xảy ra tình trạng này.
10 sự kiện kinh tế Việt Nam 2008 – Theo TBKTSG
Năm 2008 - một năm đầy ắp các sự kiện kinh tế-xã hội tạo ra nhiều biến động dồn dập ảnh hưởng đến đời sống nhân dân cả nước. Sau đây là 10 sự kiện đáng chú nhất do các chuyên gia, cộng tác viên của TBKTSG và biên tập viên, phóng viên TBKTSG bình chọn.
1. Mặc dù chỉ số giá tiêu dùng bốn tháng cuối năm giảm nhưng lạm phát cả năm dự kiến vẫn lên đến 23%, trong đó đỉnh điểm là vào tháng 8, khi lạm phát lên đến 28,3%.Nguyên nhân chính gây ra lạm phát cao, ngoài tác động bên ngoài như giá dầu, giá lương thực thế giới tăng cao, còn do chính sách tiền tệ và tài khóa nới lỏng của Việt Nam, trong đó có việc đầu tư ra ngoài lĩnh vực hoạt động chính của các tập đoàn kinh tế nhà nước. Điểm đáng chú ý là lạm phát năm nay lại song hành với tình trạng đình trệ sản xuất và nguy cơ suy giảm kinh tế.
2. Lần đầu tiên trong một năm Chính phủ đã phải hai lần điều chỉnh chỉ tiêu tăng trưởng GDP, từ 8-8,5% theo kế hoạch xuống 7% và lại hạ tiếp còn 6-6,5% do sự biến động quá lớn của nền kinh tế thế giới tác động đến kinh tế trong nước. Xuất khẩu giảm liên tiếp bốn tháng gần đây (tuy vẫn có thể hoàn thành kế hoạch cả năm là 59 tỉ đô la) cho thấy tình hình xuất khẩu sắp tới sẽ rất khó khăn. Nhập siêu năm nay dự kiến dưới 18 tỉ đô la Mỹ (11 tháng là 16,8 tỉ), cao hơn khoảng 5,6 tỉ đô la so với năm 2007, và cũng lập kỷ lục mới trong vòng hơn 10 năm qua.
3. Tình trạng ô nhiễm môi trường năm 2008 giống như một ổ bệnh đã lâu ngày nay bột phát, trong đó điển hình là vụ Công ty Vedan xả thẳng chất thải độc hại ra sông Thị Vải thông qua hệ thống xả thải khá tinh vi trong suốt 14 năm. Ngoài Vedan, danh sách doanh nghiệp gây ô nhiễm môi trường bị phát hiện ngày càng dài ra trong khi cơ quan quản lý môi trường cũng như các địa phương chưa làm tròn chức năng quản lý, thiếu trách nhiệm, gây bức xúc lớn cho người dân.
4. Tình hình biến động giá cả các loại nguyên liệu sản xuất trên thị trường thế giới đã tác động đến nền kinh tế Việt Nam, khiến không ít ngành sản xuất trong nước bị điêu đứng. Giá dầu là một bằng chứng rõ nhất. Từ mức 96 đô la Mỹ/thùng vào đầu năm, đến giữa tháng 7 giá dầu tăng đến đỉnh là hơn 147 đô la Mỹ/thùng, sau đó lại rớt còn 34 đô la/thùng vào ngày 20-12, giảm 77% so với mức giá đỉnh. Các mặt hàng khác như giá phôi thép, thép, phân bón... cũng tăng giảm mạnh, chẳng hạn giá phôi thép lúc cao nhất là gần 1.200 đô la Mỹ/tấn (tháng 6), giá thấp nhất trong năm nay là 255 đô la Mỹ/tấn (tháng 11), giảm 78,7%.
5. Vệ sinh an toàn thực phẩm nổi lên thành vấn đề lớn trong năm qua, tuy nhiêm tâm điểm là vụ sữa nhiễm melamine làm người dân hoang mang. Điều đáng nói là nhiều doanh nghiệp trong nước bị lao đao và thiệt hại không ít do những lúng túng và sự thiếu chính xác trong việc xử lý tình huống của bộ quản lý chuyên ngành. Lúc đầu, Bộ Y tế quyết định niêm phong và tiêu hủy toàn bộ sản phẩm sữa bị phát hiện có melamine nhưng trong khi còn chưa thực hiện được thì đến tháng 12 bộ lại chấp nhận ngưỡng melamine trong thực phẩm. Một quan chức ngành y tế đã cho rằng đây là một “tai nạn” của cả doanh nghiệp lẫn Nhà nước trong năm 2008.
6. Một điểm sáng trong bức tranh kinh tế năm nay là vốn FDI cam kết tăng kỷ lục đạt hơn 60 tỉ đô là Mỹ trong 11 tháng đầu năm (kể cả phần tăng vốn), tăng gấp bảy lần so với cùng kỳ. Vốn giải ngân vào khoảng 10 tỉ (đến tháng 11), bằng với cả năm 2007. Tuy nhiên, với dự báo tình hình khó khăn của nền kinh tế thế giới còn kéo dài, thì khả năng giải ngân vốn năm sau có thể sẽ giảm mạnh khi mà chủ đầu tư các dự án đầu tư hàng tỉ đô la Mỹ, trong đó phần lớn là các dự án thép, được cấp phép trong năm nay cũng đang gặp khó khăn ở nước họ.
7. Thị trường bất động sản và thị trường chứng khoán sụt giảm mạnh. Sốt nóng trong quí 1, đột ngột giảm nhanh trong quí 2, và trầm lắng cho đến nay là hình ảnh chung của thị trường bất động sản 2008. Theo Ngân hàng Nhà nước, dư nợ cho vay bất động sản trong toàn hệ thống là 115.000 tỉ đồng (tính đến tháng 10), chiếm 9,5% tổng dư nợ của nền kinh tế. Nhưng đây là lĩnh vực tiềm ẩn nhiều rủi ro do khả năng thanh toán nợ đến hạn không cao trong tình hình kinh tế khó khăn hiện nay.
8. Cơ hội để người nông dân và nền kinh tế thu lợi khi giá lương thực tăng cao, đến 1.200 đô la Mỹ/tấn gạo, đã bị bỏ qua vì lệnh tạm ngưng xuất khẩu gạo vào đầu tháng 4 để đảm bảo an ninh lương thực. Sau đó ba tháng, dù được xuất khẩu lại, nhưng giá gạo chỉ còn hơn 600 đô la Mỹ/tấn và đến tháng 12 giảm còn khoảng 350 đô la/tấn.
9. Thiên tai ngày càng dồn dập, gây thiệt hại ngày càng lớn. Đặc biệt trong năm 2008 là đợt rét đậm kéo dài hồi đầu năm ở phía Bắc làm trâu, bò chết hàng loạt, và đợt mưa lũ ngày 31-10 tại thủ đô Hà Nội và các tỉnh lân cận gây ngập lụt trên diện rộng, kéo dài cả tuần, gây thiệt hại lớn về người và tài sản. Tính đến tháng 11-2008 có đến 17 tỉnh chịu ảnh hưởng của mưa lũ, tổng cộng 84 người chết và 5 người mất tích, thiệt hại về nhà cửa, công trình thủy lợi và sản xuất nông nghiệp lên đến 6.316 tỉ đồng chưa tính đến việc gián đoạn sinh hoạt bình thường.
10. Vụ quan chức Công ty Tư vấn Thái Bình Dương (PCI) của Nhật thừa nhận trước tòa án Tokyo đã đưa hối lộ (820.000 đô la Mỹ) cho ông Huỳnh Ngọc Sỹ, Giám đốc Ban Quản lý dự án đại lộ Đông - Tây TPHCM, đã làm xấu đi hình ảnh của Việt Nam trong dư luận Nhật và quốc tế. Chính phủ Nhật quyết định tạm ngừng cung cấp ODA cho Việt Nam đồng thời đóng băng lượng tài trợ khoảng 700 triệu đô la đã cấp trong năm nay cho đến khi vụ đưa và nhận hối lộ được phía Việt Nam làm sáng tỏ.