RIA (đánh giá tác động pháp luật) đóng một vai trò vô cùng hữu ích trong việc hình thành các chính sách pháp luật của quốc gia. Nhưng làm thế nào để RIA thực sự được áp dụng hiệu quả tại Việt Nam? Xung quanh vấn đề này, chúng tôi đã có cuộc phỏng vấn với TS. NGUYỄN ĐÌNH CUNG, Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương và ông FAISAL NARU, Cố vấn trưởng về cải cách thể chế, Dự án Sáng kiến cạnh tranh Việt Nam - USAID/VNCI.
Trong thời gian qua, có không ít chính sách pháp luật đã được ban hành nhưng hiệu quả thực thi kém. Ví dụ quy định cấm xe ba gác; quy định về đăng ký bắt buộc đối với xe ôm; quy định về bán hàng rong; quy định về giấy tờ nhà đất...Ông đánh giá gì về hiện tượng này?
 - Ông NGUYỄN ĐÌNH CUNG: Hiện nay, công tác xây dựng pháp luật nổi lên hai vấn đề, đó là chất lượng và số lượng.
Về số lượng, có thể thấy số lượng quy định mới ngày càng tăng. Năm 2009, số văn bản quy phạm pháp luật ban hành là gần 1.500 và văn bản không chứa quy phạm pháp luật là 5.467. Năm 2010 con số này còn cao hơn với trên 1.500 văn bản quy phạm pháp luật và 6.412 văn bản không chứa quy phạm pháp luật.
Bây giờ nếu đặt hai vấn đề bên cạnh nhau, tức là có rất nhiều quy định nhưng chúng ta không kiểm soát được chất lượng, thì chất lượng của thể chế và các quy định pháp luật có thể giảm xuống. Qua đó, năng lực cạnh tranh của môi trường kinh doanh nước ta cũng giảm sút. Theo tôi, nên coi trọng vấn đề chất lượng hơn là số lượng trong ban hành pháp luật, chính sách.
Theo ông, việc thực hiện RIA trong quy trình làm luật hiện nay liệu có liên quan gì đến hiện tượng trên? Đâu là vai trò của RIA?
- Ông NGUYỄN ĐÌNH CUNG: Nếu khi soạn thảo một văn bản pháp luật, ban soạn thảo không xác định được vấn đề cụ thể cần giải quyết (bản chất, quy mô và phạm vi của nó), không hiểu rõ gốc rễ của vấn đề đó, không xác định được mục tiêu cụ thể cần đạt được và cách thức thực hiện, không dựa trên tham vấn ý kiến của người dân và doanh nghiệp một cách thực chất, thì nguy cơ thất bại trong giải quyết vấn đề đó là rất lớn, thậm chí còn làm phát sinh thêm vấn đề.
RIA là một công cụ giúp ngăn chặn được tình trạng nói trên bằng cách đặt ra các câu hỏi quan trọng như vấn đề bất cập người dân, doanh nghiệp đang gặp phải là gì; liệu có cần phải ban hành quy định/luật để giải quyết vấn đề đó hay không; nếu cần thì nên quy định như thế nào là tối ưu. Sau đó tham vấn công khai và trên tinh thần cầu thị với người dân, doanh nghiệp để cùng nhau tìm ra giải pháp hiệu quả nhất, ít tốn kém nhất cho xã hội.
Việc thực hiện quy trình như vậy là để đảm bảo rằng trước hết: a) pháp luật chỉ được ban hành khi cần thiết; b) phải xem xét ý kiến của các đối tượng liên quan để pháp luật được xây dựng dựa trên bằng chứng và giải quyết các vấn đề thực thi trước khi ban hành.
 - Ông FAISAL NARU: RIA giúp cho chất lượng pháp luật được nâng cao theo hướng giảm gánh nặng về chi phí cho người dân, doanh nghiệp và xã hội; đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý của Nhà nước. Công cụ RIA giúp cho Chính phủ biết khi nào cần can thiệp bằng quy định và can thiệp như thế nào. Nhờ vậy, trong khuôn khổ nguồn lực có hạn của mình Chính phủ giải quyết vấn đề bất cập của xã hội một cách hiệu quả hơn.
Thách thức trong áp dụng RIA tại Việt Nam là gì?
- Ông FAISAL NARU: Một trong những thách thức lớn là thay đổi tư duy làm luật. Đây là cách nhìn mới về mối quan hệ giữa Chính phủ và xã hội. Chính phủ là người tạo điều kiện cho xã hội vận hành chứ không phải là người kiểm soát. Chính phủ không có đủ nguồn lực để kiểm soát xã hội và cũng không nên kiểm soát. Thay vào đó, Chính phủ nên cải thiện sự vận hành thị trường và chỉ can thiệp khi thị trường và xã hội có vấn đề bất cập.
Do đó, Chính phủ nên sử dụng nguồn lực một cách chiến lược để tạo ra môi trường và động lực cho sự thay đổi thay vì áp dụng các biện pháp can thiệp trực tiếp để thay đổi. Nghiên cứu quốc tế cũng đã chứng minh can thiệp hành chính và trực tiếp của Chính phủ là phương thức điều hành ít hiệu quả nhất nhưng lại tốn kém nhất.
RIA là một yêu cầu bắt buộc nhưng theo ông, lý do gì khiến các cơ quan soạn thảo không thực hiện hoặc tuân thủ đầy đủ RIA trong quá trình ban hành chính sách pháp luật?
- Ông NGUYỄN ĐÌNH CUNG: Đây là vấn đề chúng tôi hết sức quan tâm. Mới đây, Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương phối hợp với dự án USAID/VNCI thực hiện khảo sát sơ bộ đối với các cán bộ soạn thảo, cán bộ thẩm tra, thẩm định pháp luật về RIA. Kết quả bước đầu cho thấy một trong những nguyên nhân là do hạn chế về năng lực. Chỉ có 43% cán bộ soạn thảo tham gia khảo sát cho biết họ đã được tập huấn về RIA, và chỉ hơn 50% cán bộ thẩm tra, thẩm định trả lời chính xác câu hỏi về RIA dưới góc độ một quy trình nghiên cứu và phân tích chính sách.
Ngoài ra, nguồn lực tài chính để thực hiện RIA cũng là một vấn đề. Trước kia, kinh phí để thực hiện một báo cáo RIA chỉ có 700.000 đồng và mới đây theo Thông tư liên tịch số 192/2010/TTLT-BTC-BTP-VPCP đã tăng lên 6 triệu đồng. Tuy nhiên, theo tôi chừng đó vẫn không thể đủ để thu thập số liệu, chưa nói đến chuyện thực hiện khảo sát chuyên sâu và tham vấn công chúng.
Theo ông, cần có những thay đổi như thế nào để nâng cao chất lượng thực hiện RIA?
- Ông NGUYỄN ĐÌNH CUNG: Thứ nhất là phải có thay đổi tư duy và cam kết mạnh mẽ của những người đứng đầu cơ quan soạn thảo về sự cần thiết phải ban hành chính sách, pháp luật dựa trên bằng chứng khoa học và thực tiễn. Và như thế, RIA chính là công cụ cung cấp những phân tích và bằng chứng khách quan để các nhà lãnh đạo đưa ra được những quyết định đúng đắn nhất vì lợi ích quốc gia. Do đó, phải có sự cam kết của lãnh đạo về việc thực hiện RIA thì RIA mới có thể được thực hiện một cách hiệu quả.
Thứ hai, cần cải thiện năng lực của cán bộ và tăng nguồn lực tài chính cho việc thực hiện RIA. Thứ ba, nên thành lập một cơ quan trung ương độc lập phụ trách việc kiểm soát chất lượng của RIA. Cơ quan này có trách nhiệm giám sát việc thực hiện RIA và đảm bảo RIA được tiến hành một cách thực chất và có chất lượng. Đây là mô hình mà nhiều quốc gia đã và đang áp dụng. Số lượt đọc:
111
-
Cập nhật lần cuối:
25/07/2011 09:49:26 AM |