David Pickus – giáo sư đến từ ĐH Arizona (Mỹ) – kể câu chuyện về một con người mà ông rất ngưỡng mộ: Ronald Coase - nhà kinh tế học đạt giải Nobel kinh tế năm 1991 - nay đã bước sang tuổi 99 và vẫn miệt mài lao động cho cuốn sách tiếp theo của mình.
LTS: Đồng tác giả với ông trong cuốn sách này là Giáo sư Ning Wang của ĐH Arizona. Cuốn sách có tựa đề "Why Did China Go Capitalist" (tạm dịch: Tại sao Trung Quốc chuyển sang tư bản chủ nghĩa) và sẽ sớm đăng tải trên một tờ báo khoa học.
Mới đây, tôi đã có một cuộc thảo luận sôi nổi với Giáo sư Coase và Wang về kinh tế toàn cầu, lịch sử của các nền kinh tế cũng như sự trỗi dậy của Đông Á và vị trí của Việt Nam trong một hệ thống thị trường mong manh nhưng vẫn đầy năng động này. Cả Coase và Wang đều tin rằng Việt Nam đóng một vai trò lớn, và quốc gia này đang nỗ lực để duy trì mức tăng trưởng và phát triển của mình.
Trên thực tế, niềm lạc quan về tương lai của Việt Nam lan tỏa ngày một rộng hơn trong giới học thuật của Mỹ. Tuy nhiên, khi sự lạc quan này do chính Ronald Coase truyền đi, thì bức thông điệp đã có thêm sức thuyết phục và tiếng vang hơn hẳn.
Giáo sư Ronald Coase. Nguồn ảnh: Berkeleyed0075
Coase là người Anh, nhưng ông sống tại Mỹ hơn 50 năm. Vào thời điểm mà ông nhận giải Nobel Kinh tế năm 1991, ông là một giáo sư danh giá tại Đại học Chicago, đặc biệt quan tâm tới mối quan hệ giữa luật pháp và kinh tế. Ông cũng là biên tập viên lâu năm của tạp chí rất quan trọng là Law & Economics (Luật pháp và Kinh tế).
Con đường dẫn tới thành công của Coase không ai có thể đoán trước. Cha ông vốn là một nhân viên điện tín tại bưu điện và cha mẹ ông đều thôi học từ khi mới 12 tuổi. Khi còn nhỏ, Coase gặp trở ngại về mặt sức khỏe nên phải dùng đến nạng đỡ chân. Cậu bé Coase luôn tìm tòi những cuốn sách mà cậu yêu thích. Lớn hơn chút nữa, cậu cũng không hề có một kế hoạch nào đặc biệt để trở thành một nhà kinh tế học.
Đến khi con đường đến với trường Đại học London mở ra với Coase vào năm 1930, Coase đón nhận một thứ mà cậu gọi là một "may mắn ngoài sức tưởng tượng" khi gặp được giáo sư Quản trị Kinh doanh Arnold Plant. Chính Arnold là người đã giúp Coase "hiểu rằng một hệ thống kinh tế đầy tính cạnh tranh có thể phối hợp như thế nào thông qua hệ thống định giá". Những từ này có vẻ đơn giản, nhưng ẩn sâu trong đó là một mối quan tâm rất cơ bản - và có thể chiếm trọn một sự nghiệp nghiên cứu - ấy là: làm thế nào để xác định được yếu tố đem lại các động lực cho một nền kinh tế thị trường.
Không chỉ có Coase bận tâm về đề tài này. Nghiệm ra từ lịch sử, không khó để nhận ra rằng thập kỷ 20 và 30 của thế kỷ trước là kỷ nguyên vàng cho kinh tế, đặc biệt là cho học thuyết kinh tế. Những mối nguy hiểm, những sự sụp đổ và biến động trong khoảng thời gian giữa hai cuộc đại chiến thế giới - từ 1919 đến 1939 - đã buộc các các nhà kinh tế học phải tìm hiểu sâu và xa hơn, vượt ra khỏi khuôn khổ của các vấn đề về mặt chuyên môn.
Do tính chất dữ dội của các cuộc khủng hoảng toàn cầu, các nhà tư tưởng - trong đó có Coase - đã tránh một cách tiếp cận hoàn toàn chỉ mang tính phương pháp luận và nỗ lực diễn đạt những hiểu biết của họ một cách có hệ thống sao cho công chúng có thể nắm bắt được.
Những chiêm nghiệm đó của Coase là gì? Vào năm 1931, Coase đã có cơ hội sang Mỹ, ông đã tìm hiểu tại sao các ngành công nghiệp lại được tổ chức chỉ theo một cách thức duy nhất, chứ không phải là cách khác. Ngay sau đó, ông có một tác phẩm nổi tiếng là “The Nature of the Firm” (Bản chất của Công ty), xuất bản năm 1937. Trong đó, ông nhấn mạnh rằng "Lý thuyết kinh tế đã vấp phải nhiều trở ngại do nó đã thất bại trong việc phát biểu một cách rõ ràng các giả thuyết của mình".
Điều này thoạt nghe có vẻ đơn giản, nhưng những ẩn ý sâu rộng của nó chỉ được thấu hiểu rõ nhất theo cái cách mà Coase ngờ vực rằng các quyết định kinh tế là do giá cả thị trường chi phối. Coase tự hỏi rằng: điều này liệu có đúng không, tại sao các xí nghiệp vẫn có thể tồn tại khi mà một doanh nghiệp tư nhân có thể vẫn hoạt động hiệu quả dựa vào các nhà thầu phụ chứ không cần phải tạo nên rất nhiều bộ phận khác nhau trong công ty.
Tuy nhiên, đối với Coase, có một lý do quan trọng hơn tất thảy, đó là thực tế khác xa so với lý thuyết khi mà "hoạt động của thị trường đòi hỏi điều gì đó". Có rất nhiều thứ mà ông gọi là "chi phí giao dịch" trong quá trình hoạt động, tổ chức và triển khai về mặt chuyên môn. Và, điều này có thể có ý nghĩa về mặt kinh tế khi tổ chức một xí nghiệp, và chúng ta nên nhận thức những động cơ có tính chất thúc đẩy và cả những động cơ có tính chất tiêu cực đối với những nhân tố chính.
Coase đã mở rộng điểm này trong một tác phẩm khác là "The Problem of Social Cost" (Vấn đề của Chi phí xã hội). Trong đó ông viết: "Ai cũng muốn rằng trong các hoạt động diễn ra, kết quả mang lại có giá trị hơn nhiều so với những thứ mất đi. Nhưng trong khi lựa chọn những điều chỉnh về mặt xã hội trong bối cảnh hình thành nên các lựa chọn của cá nhân, chúng ta phải nhớ rằng một sự thay đổi trong hệ thống hiện thời - dẫn tới một sự cách tân trong một số quyết định - có thể cũng làm cho những sự việc khác trở nên tệ hơn... Trong quá trình phân chia và lựa chọn trong các điều chỉnh đó, chúng ta nên lưu tâm tới toàn bộ tác động".
Tóm lại, chúng ta không thể coi thị trường là điều đương nhiên. Chúng ta phải hiểu thị trường đòi hỏi điều gì và thị trường đang thực hiện quá trình gì.
Trong suốt 70 năm sau đó, vẫn những nỗ lực không ngừng nghỉ như vậy, Coase làm sáng tỏ các lập luận của mình.
Tác giả bài viết David Pickus. Ảnh: VNN
Sau bữa trưa, Coase say mê nói về hội thảo vào tháng Bảy sắp tới mà ông và Giáo sư Wang đang lên kế hoạch. Đây là đợt làm việc thứ hai giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc. Các học giả Trung Quốc và Mỹ cùng làm việc với nhau và sẽ nỗ lực để chỉ ra một cách chính xác quá trình Trung Quốc đã và đang thay đổi. Coase và Wang lưu ý rằng, nếu như chỉ phân tích các dữ liệu thôi thì sẽ không thể thành công. Thay vào đó, chúng ta phải rất cẩn trọng khi sử dụng các giả thuyết cơ bản để kiểm chứng nền kinh tế toàn cầu.
Điều đó không có nghĩa rằng Coase muốn điều chỉnh hoặc can thiệp vào những thuật ngữ cơ bản được đưa ra nhằm tìm hiểu sự trỗi dậy của Trung Quốc. Coase đang nỗ lực là làm sáng tỏ chúng, chứ không phải là hiệu đính chúng. Điều này ông làm không chỉ riêng đối với Trung Quốc, mà còn đặc biệt liên hệ tới Việt Nam. Khi được hỏi rằng liệu có hướng đi đặc biệt nào mà các nhà kinh tế của Việt Nam, Hoa Kỳ và Trung Quốc nên theo hay không, Coase nhấn mạnh rằng tất cả các cá nhân và các quốc gia nên tự mình giải quyết các vấn đề, đặc biệt chú trọng vào "chi phí giao dịch" mà họ phải đối mặt.
Trở lại với thế giới hiện tại, chúng ta có thể thấy lo ngại của Coase rằng chúng ta nên "quan tâm tới toàn bộ tác động". Hiểu rõ tầm cỡ của cuộc khủng hoảng kinh tế hiện tại, ông không muốn đưa ra suy đoán mang tính bi quan, ông nói rằng "một nền kinh tế không chỉ phụ thuộc vào hệ thống tài chính".
Điều mà hiện nay cần nhất chính là hiểu rõ về địa điểm của các chi phí giao dịch, và các biện pháp điều chỉnh ngoài ý muốn là quá mức để có thể thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Coase hiện đang nghiên cứu cải cách thị trường của Đặng Tiểu Bình nhằm chứng minh rằng việc tạo ra các cơ hội về kinh tế dựa trên một mạng lưới các quyết định phức tạp và tinh vi liên quan tới các tác động đầy mâu thuẫn và không thể đoán định trước.
Có nghĩa Coase vẫn lạc quan, nhưng vẫn điềm tĩnh trước tình trạng của nền kinh tế thế giới. Ông nói: "Bạn nên biết rằng, tôi đã tận mắt chứng kiến cuộc Đại Suy thoái" và ông mô tả cảnh tượng đám đông những người đàn ông thất nghiệp nằm dài trên các đường phố Mỹ vào thập kỷ 30 của thế kỷ trước. Để tránh một cuộc Đại Suy thoái nữa, chúng ta nên hiểu thấu đáo hơn về bản chất tự nhiên của đời sống kinh tế của chúng ta.
Thực tế là, nhiệm vụ trước mắt chúng ta là rất cấp thiết. Coase đã tiên đoán về quá trình hội nhập tiếp tục diễn ra của Việt Nam, Trung Quốc và Hoa Kỳ và phần còn lại của Đông Á. Với những ai muốn làm gián đoạn xu hướng này, Coase cho rằng, về lâu về dài, nhân loại "nên hiểu rằng hợp tác bao giờ cũng tốt hơn là xung đột".
Còn đối với bản thân mình, ông nhớ rằng mình sẽ sớm sang tuổi 100, và nói rằng ông không còn muốn đưa ra các quyết định cho bản thân như trước kia. Nhưng, ông sẽ vẫn đưa ra các quyết định cho thế kỷ 21 này, những quyết định đó vẫn rất hữu ích đối với chúng ta. Số lượt đọc:
325
-
Cập nhật lần cuối:
17/03/2010 02:54:22 PM |