Bóng đá "khôn ngoan": Vô nghĩa những cuộc đua một người

"Sẽ là hoàn toàn vô nghĩa, thậm chí là trò-hề-không-gây-cười, nếu bỗng dưng trao danh hiệu về đích nhanh nhất trong cuộc đua chỉ có một người tham dự" - Phiếm đàm của nhà văn, dịch giả Phan Hồng Giang về bóng đá khiến cả những người không phải là tín đồ của "túc cầu giáo" cũng sẽ có những ngẫm suy cho riêng mình.

Hình bóng cuộc đời

Những sự kiện nào trên thế giới hiện đại thu hút sự quan tâm đặc biệt của giới truyền thông, của các chính khách và đông đảo người dân? Có thể lỗ mỗ trả lời ngay mà không quá sợ bị tuýt còi "việt vị": bức tường Berlin sụp đổ 1989 đánh dấu chấm hết cho kỷ nguyên xung đột ý thức hệ, Liên Xô hùng mạnh bất ngờ tan rã sau Thỏa ước Belovejskoe một ngày giữa đông năm 1991, vụ khủng bố kinh hoàng 11/9/2001 ở nước Mỹ, thảm họa động đất và sóng thần ở Nhật Bản 11/3 năm nay, hai sát thủ hàng loạt kiêm "người hùng" kỳ dị Osama bin Laden và Muammar Gaddafi "đang sống chuyển sang... từ trần" và sức lan tỏa khó cưỡng của "Mùa xuân Ả - rập"...


Khỏi phải bình phẩm gì nhiều về tác động lâu dài, sâu rộng của các sự kiện trên. Một điều khá kỳ lạ là, cùng với những sự kiện thực sự quan trọng ấy, có những chuyện chẳng có gì quan trọng, thậm chí có thể coi là tầm phào, cũng vẫn khiến hàng trăm triệu, thậm chí có lúc là hàng tỷ người dân khắp năm châu phải gác lại mọi việc, thức đêm thức hôm mà dán mắt vào màn ảnh nhỏ hồi hộp theo dõi từng phút diễn biến - ấy là chuyện...bóng đá, là những trận cầu đỉnh cao - chung kết World Cup (Đức - Brazil hay Tây Ban Nha - Hà Lan), chung kết Euro Cup (Đức - Tây Ban Nha), derby nước Anh - Manchester United vs Liverpool, derby Tây Ban Nha - Real Madrid vs Barcelona...

Vì sao như vậy? Khó có thể trả lời ngắn gọn cho hiện tượng xã hội lý thú này khi cơn ghiền bóng đá không buông tha một ai, bất kể đó là Tổng thống Brazil hay Argentina, Thủ tướng Tây Ban Nha hay Italia, là bậc thức giả uyên thâm hay anh phu hồ, tài xế, là cậu học trò lớp 1 hay chị hàng xén, hàng cơm... Tất cả đều say sưa thụ hưởng những xúc cảm hỷ nộ ái ố ùa về từ sân cỏ với 22 người đàn ông quần đùi áo số đang hăm hở săn đuổi duy nhất một trái bóng tròn...

Phải chăng sức hấp dẫn của bóng đá là ở chỗ nó đã và đang là hình bóng cuộc đời, chứa đựng một phần những chiêm nghiệm xa gần về cuộc sống quanh ta?..

Cần có nhiều hơn một đội đua tranh...

Trong một cuộc chạy đua, muốn được thừa nhận là người nhanh nhất lẽ đương nhiên phải có tối thiểu 2 người cùng xuất phát. Càng đông người tham gia chạy, thắng lợi của người về đích trước càng có giá. Sẽ là hoàn toàn vô nghĩa, thậm chí là trò-hề-không-gây-cười, nếu bỗng dưng trao danh hiệu về đích nhanh nhất trong cuộc đua chỉ có một người (!) tham dự.

Trong bất kỳ một giải vô địch bóng đá nào đương nhiên cũng có nhiều hơn một đội tham gia. Dù được thừa nhận là hùng mạnh vô đối như FC Barcelona cũng không thể tự trao cho mình Cup vô địch không qua đua tranh, nếu không muốn bị coi là lố bịch. Ở các cường quốc bóng đá như Anh, Tây Ban Nha, Ý, Đức... thường là có 18 - 20 đội đua tranh ở thứ hạng cao nhất.

Càng nhiều đội có năng lực cạnh tranh cao cùng thi tài thì giải đấu đó càng có sức hấp dẫn và đội lên ngôi vô địch càng được kính nể. Giải đấu bị coi là buồn tẻ, nếu chỉ có một, thậm chí là chỉ hai đội đủ sức lên ngôi vào cuối mùa, như người ta thường chê Giải vô địch Scotland với hai đội ít ỏi vượt trội là Celtic và Rangers. Kết quả chung cuộc của cả giải đấu đã có thể biết trước như kẻ sát nhân đã bị người đọc nhận diện ngay từ chương đầu của một cuốn truyện trinh thám tồi.

Ở điểm này, xem ra bóng đá đầy tính cơ bắp lại tỏ ra khôn ngoan, đậm chất trí tuệ hơn một vài lĩnh vực của cuộc sống quanh ta, khi mà có lúc xã hội vẫn phải làm khán giả bất đắc dĩ cho những cuộc đua một ngựa, những cuộc chạy một người...

Không thể vừa đá bóng vừa thổi còi

Không kể cuộc chơi chân đất của đám trẻ thường diễn ra theo kiểu "tự xử", vắng bóng tiếng còi, còn thì bất kể trận bóng nào muốn được coi là nghiêm túc đều phải có mặt vị vua áo đen - vị trọng tài đảm bảo mọi sự đua tranh trên sân cỏ đều phải nằm trong khuôn khổ của luật chơi.

Một quy tắc bất thành văn được mọi người thừa nhận - như một định đề không cần phải chứng minh: Đã làm trọng tài thổi còi thì xin miễn đá bóng và, các cầu thủ đã đá bóng thì không thể được phép cầm còi!


Nếu quy tắc này bị vi phạm thì trận đấu sẽ trở nên bát nháo, loạn xì ngầu, vô nghĩa đến mức độ không ai có thể hình dung nổi; bóng đá sẽ trở thành phản-bóng-đá và không còn mảy may lý do đạo đức nào để tồn tại.

Nếu trọng tài mà được đá bóng thì anh ta chắc chắn sẽ bỏ qua cho mình mọi sai phạm, sẽ dành cho mình mọi ưu ái để mở đường đưa bóng thẳng vào khung thành đối phương dễ như thò tay vào túi lấy đồ!

May thay, cảnh tượng thậm vô lý đó không bao giờ xảy ra trong thực tế, bởi những người làm bóng đá đã đủ tỉnh táo tối thiểu để không cho người thừa hành luật lại nắm luôn quyền xử lý vi phạm luật. Đó là chân lý hiển nhiên không chỉ dành riêng cho bóng đá; rất nhiều tai ương chướng họa đã và sẽ bắt nguồn từ sự bỡn cợt, báng bổ chân lý này.